Tussen zand en tijd neemt je mee naar de uitgestrekte vlaktes van de Marker Wadden, waar Frans Roescher samen met andere leden van AWN Flevoland tijdens lange veldverkenningen zorgvuldig en verantwoord speurt naar sporen uit een ver verleden. Urenlang lopen over opgespoten zand, bukken, turen en verzamelen — en soms met lege handen terugkeren. Want wie hier zoekt, weet dat vondsten zeldzaam zijn en geduld vergen. Dit verslag, in de vorm van mailverkeer dat is gestuurd aan medewerkers van Natuurmonumenten, doet op betrokken en persoonlijke wijze verslag van deze zoektocht.
Af en toe geeft het zand zijn geheimen prijs: versteende botten van prehistorische zoogdieren of vuurstenen reststukken die herinneren aan Neanderthalers. In Tussen zand en tijd ontvouwt zich zo stap voor stap het verborgen verhaal van ons oerverleden.
Tussen Zand en Tijd
Marker Wadden – 27 februari en 3 maart 2025
Beste Natuurmonumenters
Hierbij een kort verslag van 2 zoektochten op strand zuid op 17 februari en 3 maart. Wij hebben het onderzoek uitgevoerd in het water met waadbroeken en een onderwaterkijker. Dit is een ronde cilinder met een glazen onderkant. Hierdoor kun je als het water helder is goed de bodem inspecteren. Dit heeft wel een aantal interessante vondsten opgeleverd. Hieronder zie je hoe we gewerkt hebben.
17 februari 2025
De vondsten van de eerste zoektocht zie je hieronder. Op de foto links bovenaan zie je een groot stuk bot. Het is de kop van een mammoetrib. De knobbel aan de rechterkant scharniert op de borstwervels. Het is de vierde rib. Rechts daarvan zie je een fragment van een wervelboog. Het is niet te achterhalen van welk dier. Op de tweede rij zie je een langwerpig stuk. Het is een fragment van een ellepijp. Gezien het formaat en dikte denk ik aan wolharige neushoorn. Het kleine stukje rechts is een deel van het middenvoets-of middenhandsbeen van een hertachtige. De grote bonk daaronder is een stuk van de onderkant van een dijbeen van een mammoet. Bij de determinatie van dit bot heeft Dick Mol mij geholpen. Onderaan links zie je een niet te definiëren fragment. Rechts daarvan zie je een fragment van een scaphoid (ik ken niet de Nederlandse naam). Het is van een rundachtige en zit onder het scheenbeen. Opmerkelijk van dit fragment is dat het zwaar gefossiliseerd en sterk verweerd is. Dat is een typisch kenmerk van botten uit het Eemien (de warme tijd voor de laatste ijstijd, + 125.000 jaar oud). Dat betekent dat dat van een oeros moet zijn.
3 maart 2025
Op de volgende twee foto’s zie je de resultaten van de zoektocht op 3 maart. Dit leverde weer interessante vondsten op. Op de foto hieronder zie je linksbovenaan een van de achterste borstwervels van een rendier. De wervelboog ontbreekt. Daarnaast zie je een fragment van het heiligbeen van een hertachtige. Op de tweede rij zie je links een ribfragment van een mammoet. Rechts daarvan zie je een fragment (lamel) van een kies van een mammoet of bosolifant. Daarnaast rechts zie een schedelfragment van een edelhert met een aanzet van een gewei. Gezien de fossiliseringsgraad denk ik dat dit afkomstig is uit het Eemien (de warme tijd voor de laatste ijstijd.) Helemaal rechts zie je drie botten die in anatomische positie zijn neergelegd. Het is een deel van een paardenbeen. Het is wel van drie verschillende individuen op verschillende plekken gevonden. Aan de vorm van het hoefje kun je zien dat dit van een achterbeen is. Het bovenste bot is zwaar verweerd en is van een grotere ouderdom dan de andere twee botten. Daar kunnen wel tienduizenden jaren tussen liggen. Deze botten zijn in ieder geval ouder dan 24.000 jaar. Aan het einde van de ijstijd sterft het paard in Nederland uit. Het grote brok links daarvan is een fragment van een schedel. Ik denk van een wolharige neushoorn. Ik ben hier niet helemaal zeker van. Daaronder zie je twee fragmenten die niet nader op naam zijn te brengen. Rechts onderaan zie je een deel van een polsbeen (triqetrum) van een wolharige mammoet.
Op de foto hierboven zie je drie botten van de steppen wisent. Het bot linksboven is het kogelgewricht van de kop van het dijbeen dat in de heupkom draait. Dit is van een groot exemplaar. Rechts daarvan zie je een neusbeen van de steppenwisent. Ik heb in de bijlage die je bovenaan kunt openen een foto van een schedel geplaatst waarbij ik in rood omcirkel waar het zit. Daaronder zie je een lendenwervel ook van een volwassen steppenwisent. Uit de vondsten blijkt dat de steppenwisent in grote getale voor kwamen. Helemaal onderaan zie je een aantal vuursteen artefacten die zijn gevonden. De twee stukken links zijn klingen. Rechts daarvan een levallois-afslag. Dit verwijst naar een techniek van vuursteenbewerking die typisch is voor Neanderthalers. Dit zijn mooie resultaten en we waren tevreden met de vondsten.
Met vriendelijke groet
Frans Roescher
Bekijk alle bijdragen in de reeks Tussen Zand en Tijd
