Tussen zand en tijd neemt je mee naar de uitgestrekte vlaktes van de Marker Wadden, waar Frans Roescher samen met andere leden van AWN Flevoland tijdens lange veldverkenningen zorgvuldig en verantwoord speurt naar sporen uit een ver verleden. Urenlang lopen over opgespoten zand, bukken, turen en verzamelen — en soms met lege handen terugkeren. Want wie hier zoekt, weet dat vondsten zeldzaam zijn en geduld vergen. Dit verslag, in de vorm van mailverkeer dat is gestuurd aan medewerkers van Natuurmonumenten, doet op betrokken en persoonlijke wijze verslag van deze zoektocht.
Af en toe geeft het zand zijn geheimen prijs: versteende botten van prehistorische zoogdieren of vuurstenen reststukken die herinneren aan Neanderthalers. In Tussen zand en tijd ontvouwt zich zo stap voor stap het verborgen verhaal van ons oerverleden.
Tussen Zand en Tijd
Marker Wadden – 8 november 2024
Dag Natuurmonumenters.
Hierbij een kort verslag van onze veldverkenning op 8 november op het zuider strand. Wij vonden relatief weinig vuursteen artefacten. Normaal gesproken vinden we hier wel 20 goede stukken, maar het is niet altijd feest. 10 vuursteen stukken vonden we, waarvan de onderste 4 stukken twijfelstukken zijn. Deze moeten nader bekeken worden. De bovenste 6 stukken zijn afslagen. De twee stukken linksboven zou gebruikt kunnen zijn als werktuig. De andere stukken zijn afvalstukken die ontstaan bij het vervaardigen van werktuigen.
We vonden toch wel veel botfragmenten en enkele zeer bijzondere stukken. Op de foto hieronder zie je een deel van de oogst. Helemaal links bovenaan zie je een fossiele kaak van een snoek. Deze is wel pleistoceen en zwaar gefossiliseerd. Daarnaast zie je een dijbeen van een vogel. Deze is niet recent, maar ik denk holoceen. (Niet ouder dan 12.000 Jaar oud). Ik weet niet welke vogel, maar jullie weten meer van vogels dan ik. Misschien kunnen jullie het mij vertellen. Rechts daarvan zie je 3 ribfragmenten. Daarnaast een stukje mammoetivoor. Helemaal rechts zie je de derde phalange (teennagel) van waarschijnlijk een reuzenhert. Het is niet compleet. De rest op deze foto is een berg ondefinieerbare botfragmenten.
Op de foto hieronder zie je een paar grotere botten. Links zie je een paar fragmenten bij elkaar liggen die bij elkaar horen. Het is een bouwpakketje dat nog in elkaar moet worden gelijmd. Een mooi klusje voor de donkere dagen voor kerst. Het is een stu van een dijbeen . Ik kan nog niet zeggen van welk dier, misschien als het in elkaar zit wel. De andere grote stukken kan ik nog niet op naam brengen. Helemaal onderaan zie je ribfragmenten. De onderste twee zijn van mammoet.
Op de foto hierboven zijn gevonden botten afgebeeld waar we meer van kunnen zeggen. Het grote stuk linksboven is het bovenste stuk van het scheenbeen (tibia) van een steppenwisent (Bison priscus). Je kunt zien dat het van een jong dier is omdat dit nog niet vergroeid is met de schacht van het bot. Rechts daarvan zie je een stukje bovenkaak van het reuzenhert met één kies. Opvallend is dat we op Marker Wadden altijd veel resten vinden van reuzenherten. Deze zijn oververtegenwoordigd. Het kan te maken hebben dat we dichtbij het stroomgebied van de Rijn zitten. De huidige IJssel is de bedding waar vroeger de Rijn liep. Daaronder zie je twee grote botten die allebeide van paard zijn. Het betreft het hielbeen, links en het sprongbeen rechts. Het hielbeen is niet compleet. Ze passen op elkaar en zijn in feite de hiel en enkel (een draaigewricht). Onder het sprongbeen zie je fragmentjes die bij het sprongbeen passen. Kortom het is weer een bouwpakketje. Dit is ongetwijfeld een pleistoceen paard geweest dat ongeveer 28.000 jaar geleden in de laatste ijstijd hier is uitgestorven. Ik laat een afbeelding van het skelet van en paard zien met een zwarte pijl waar deze botten zitten. Dit is een mooie vondst.
Het absoluut mooiste wat we vonden was een massief groot bot. (zie de foto’s hierboven) Het bot is helemaal compleet en nauwelijks beschadigd. Het is een polsbeen (triquetrum). Ik twijfelde of het van een bosolifant kon zijn, gezien de omvang van het bot. Ik heb ruggespraak gehouden met Dick Mol, met wie ik veel samenwerk. Hij heeft een grote collectie mammoet en bosolifantbotten. Hij gaf aan dat het van een mammoet was, maar dan wel een hele grote stier. Dit bot is gevonden in het water achteraan het zuider strand. Hieronder heb ik een skelettekening van de mammoet toegevoegd met een pijltje om aan te geven waar het bot zit.
Omdat het bot zo onbeschadigd is heb ik de verwachting dat er meer beenderen van dit dier hier moeten liggen. Vandaar dat ik vrijdag erop nog een zoektocht heb georganiseerd,maar nu gewapend met een waadpak om goed te kunnen speuren in het water. De omstandigheden leken ideaal: laagwater en droog weer. Echter de wind stond op de kant zodat golfslag het zicht enigszins belemmerde. Desalniettemin vonden we een paar interessante stukken. Zie de foto hieronder.
De bovenste twee horizontale stukken stukken zijn moeilijk op naam te brengen. Het grote verticale stuk links is een fragment van een dijbeen. Ik ben er nog niet uit van welk dier, ik heb nog wat huiswerk te doen. Verder zie je rechts onder twee ribfragmenten. Het grote fragment is van mammoet het kleinere stuk vermoed ik ook. Het kan echter ook nog reuzenhert zijn.
Op de foto’s hieronder zie je een kolossaal bot dat uit het water is opgevist. Het is de onderkant van het bovenarmbeen van een steppenwisent of oeros. Ik heb meerdere van deze stukken gevonden, maar dit is qua formaat een record.
Op de volgende foto zie je de achterkant van dit bot. Rechtsonder is een stuk afgebroken. Dat is jammer want als het eraan zou zitten zou je door een meting kunnen uitmaken of het oeros of steppenwisent is. Gezien de fosilisering vermoed ik steppenwisent uit de laatste ijstijd. Dit moet dan wel een kolos geweest zijn met een schofthoogte van ongeveer 2,40 meter. Dan nog te bedenken dat de breukvlakken die je ziet aan het bot recent zijn. De rest moet ongetwijfeld nog in het zand liggen. Het zou interessant zijn om met noorderwind of windstil weer in het water bij het zuidstrand te zoeken. Maar ik tel mijn zegeningen. Dit is een mooi resultaat.
Dit is wel een uitgebreid verslag, maar er was veel te melden. Ik wil jullie bedanken voor de medewerking en gastvrijheid.
Met vriendelijke groet
Frans Roescher
