Tussen zand en tijd neemt je mee naar de uitgestrekte vlaktes van de Marker Wadden, waar Frans Roescher samen met andere leden van AWN Flevoland tijdens lange veldverkenningen zorgvuldig en verantwoord speurt naar sporen uit een ver verleden. Urenlang lopen over opgespoten zand, bukken, turen en verzamelen — en soms met lege handen terugkeren. Want wie hier zoekt, weet dat vondsten zeldzaam zijn en geduld vergen. Dit verslag, in de vorm van mailverkeer dat is gestuurd aan medewerkers van Natuurmonumenten, doet op betrokken en persoonlijke wijze verslag van deze zoektocht.
Af en toe geeft het zand zijn geheimen prijs: versteende botten van prehistorische zoogdieren of vuurstenen reststukken die herinneren aan Neanderthalers. In Tussen zand en tijd ontvouwt zich zo stap voor stap het verborgen verhaal van ons oerverleden.
Tussen Zand en Tijd
Marker Wadden – 3 en 10 februari 2023
Dag Natuurmonumenters.
Hierbij stuur ik jullie een rapportage van twee zoektochten op de Markerwadden. We hebben interessante zaken gevonden.
3 februari
Op de zoektocht van 3 februari hebben we met totaal 5 mensen gezocht. De vondsten zie je op de foto hierboven. Qua omvang valt het resultaat wat tegen. Het past op 1 a4-tje. De meeste botfragmenten zijn wel zwaar gefossiliseerd, maar teveel beschadigd om deze op naam te kunnen brengen. Van een paar stukken kan ik wat meer vertellen. Links bovenaan zie je een fragment van een tweede vingerkootje van een hert. Het is wel goed kijken. Ik heb op de foto hieronder ter vergelijking een complete 2e phalange (vingerkootje) geplaatst. Onder dit botje komt het hoefje. Een hert heeft er twee.
Onder dit botje zie je een zwaar gerold bot. Ik kwam daar niet uit en heb het laten zien aan Dick Mol. Hij dacht dat dit waarschijnlijk één van de laatste staartwevels is van een mammoet. Dat is wel bijzonder, al houden we een slag om de arm. Van het grote bot naast het maatstreepje dacht ik dat dit het middenhandsbeen zou kunnen zijn van een muskusos. Het is van een zeer jong dier, de uiteinden ontbreken. Dick Mol heeft me kunnen overtuigen dat het van een jong rund is. Dit kan een oeroskalf zijn of een steppenwisentkalf.
Onderaan de eerste foto op deze pagina zie je 4 vuursteen artefacten. Eén is een twijfelgeval, helemaal rechtsonder. Deze heeft een paar kenmerken ,maar niet alle. Verder heb ik nog een prachtig mooi compleet bot kunnen bekijken en meegenomen dat gevonden is door Roel op het Noorderstrand. Zie de foto hieronder.
Je ziet op de foto twee identieke botten. Het is de atlas van een steppenwisent. Een halswervel, direct achter de schedel. Het betreft het onderste bot. Het bovenste bot is van een volwassen mannetje dat ik in mijn collectie heb. Het bot eronder is van een volwassen dier en waarschijnlijk een vrouwtje. Bij steppenwisenten is er sprake van seksueel dimorfisme. De mannetjes worden groter dan de vrouwtjes. De steppenwisent is een veel voorkomend dier gedurende de laatste ijstijd, die uitstierf aan het einde van de ijstijd. Een volwassen manntje kon wel een schofthoogte van ruim twee meter had een slag groter dan de huidige amerikaanse bison. Ik voeg een plaatje bij van een reconstrutie die op Historyland in Hellevoetsluis staat. Je kunt dan goed zien hoe imposant het dier is.
Vondsten Strand Zuid 10 februari.
Op 10 februari trokken we met een grote ploeg van 7 mensen naar het Zuiderstrand. Omdat we met zoveel waren konden we het zuiderstrand heel systematisch fijnmazig uitkammen. Daarbij kwam nog dat de nodige deskundigheid aan boord was. 4 Archeologen van ADC, Dick Mol en Jan Boes van de AWN (Archeologie werkgroep Nederland). Dit moest wel wat opleveren. Het is altijd verbazingwekkend om te zien hoe rijk het strand zuid is aan fossiele botresten en vuursteen artefacten.
Zeer veel botfragmenten werden er gevonden waarvan maar enkele goed op naam zijn te brengen. Zie de foto hierboven. We hebben een paar kilo verzameld. Het is geen doen om alle stukken langs te lopen. Bovenaan liggen een aantal losse stukken die ik even bij langs wil lopen. Links bovenaan zie je een vreemde eend in de zwaar versteend stuk bot. Het is een stuk rib van een walvis uit het tertiair. Miljoenen jaren oud. Waarschijnlijk aangevoerd door de Rijn. Daarnaast zie je een stuk van schouderblad, waarschijnlijk van een hert. Op zich niets bijzonder, echter er zitten twee beschadigingen op die niet van recente datum zijn. Het lijken snijsporen. Dit is de moeite waard om nader te bekijken. Rechts daarvan zie je een fragment van een bekken, niet nader op naam te brengen. Daarnaast rechts de onderkant van een opperarmbeen, moeilijk op naam te brengen. Helemaal rechts zie je een paardenkies, deze is redelijk compleet. Op de tweede rij links zie je een fragment van de laatste lendenwervel van waarschijnlijk een hert. Rechts daarvan het wervellichaam van een lendenwervel van een ree. Het kleine stapeltje ernaast is mammoetivoor. Dit vinden we altijd op elke zoektocht. Het lange horizontaal liggende stuk is van een ulna (ellepijp). De grote stapel botresten geeft een indruk van de hoeveelheid die we doorgaans vinden.
Dan komen we nu bij het hoogtepunt: de vuursteen artefacten. Wat wij vonden was een reden voor een jubelstemming. Elke keer als wij gaan zoeken op het Zuider Strand vinden we prachtige artefacten. Op de foto hieronder hebben we het tableau uitgestald. Er zitten een aantal afslagen, klingen en schrapers bij. Aan de techniek die gebruikt is bij de vuursteenbewerking kun je zien dat het door Neanderthalers is gebruikt. De levallois afslagen zijn het duidelijkst. In een eerdere rapportage heb ik dit toegelicht. Bij de eerste drie rijen zijn het meest overtuigend. De onderste twee rijen bevat een aantal twijfelstukken. Je ziet wel een aantal kenmerken maar niet alle. Ter beoordeling van deze artefacten laten we dit zien aan Marcel Niekus, een archeoloog die gespecialiseerd is vuursteen werktuigen van Neanderthalers.
Jullie begrijpen dat we zeer tevreden zijn over de uitkomsten van deze zoektocht. We willen jullie bedanken voor de gastvrijheid en de medewerking. Doordat we met zo’n grote club systematisch een gebied konden uitkammen hadden we zulke prachtige resultaten. We hopen in de toekomst weer opnieuw te kunnen zoeken. De Marker Wadden blijft je verrassen.
Met vriendelijke groet
Frans Roescher
