Archeologie in Tollebeek

Een jong dorp met een eeuwenoude geschiedenis

Tollebeek, gelegen in de Noordoostpolder, lijkt op het eerste gezicht een relatief jong dorp. Het werd pas na de drooglegging van de Zuiderzee in de jaren veertig van de twintigste eeuw gesticht. Toch gaat de geschiedenis van dit gebied veel verder terug. Onder de vruchtbare kleigrond rond Tollebeek bevinden zich namelijk sporen van menselijke activiteit die duizenden jaren oud zijn. Archeologisch onderzoek heeft laten zien dat het landschap dat hier ooit lag – met water, oeverwallen en kustlijnen – al lang vóór de inpoldering door mensen werd gebruikt.

Vuurstenen werktuigen uit de prehistorie

Een van de belangrijkste archeologische vondsten in de omgeving van Tollebeek zijn vuurstenen werktuigen uit de prehistorie. Tijdens veldonderzoek en werkzaamheden in de landbouw werden onder andere pijlpunten, schrabbers en kleine messen gevonden. Deze voorwerpen dateren uit het Mesolithicum en Neolithicum, grofweg tussen 9000 en 3000 jaar geleden.

De werktuigen zijn gemaakt van vuursteen, een hard gesteente dat ideaal was voor het maken van scherpe snijranden. Omdat vuursteen in de Noordoostpolder zelf nauwelijks voorkomt, vermoeden archeologen dat het materiaal via handel of via reizende groepen mensen uit andere gebieden werd meegenomen. De vondsten wijzen erop dat jagers en verzamelaars hier tijdelijke kampplaatsen hadden, waarschijnlijk op hoger gelegen duinen langs de toenmalige kustlijn.

Scheepswrakken uit de tijd van de Zuiderzee

Naast prehistorische vondsten zijn er in de Noordoostpolder ook veel scheepswrakken ontdekt, en ook in de omgeving van Tollebeek zijn sporen van oude scheepvaart gevonden. Voordat de polder werd drooggelegd, lag dit gebied namelijk op de bodem van de Zuiderzee. Die zee was eeuwenlang een belangrijke route voor handel, visserij en transport.

Tijdens de ontginning van het land en bij latere werkzaamheden werden resten van houten schepen aangetroffen. Sommige van deze schepen dateren uit de middeleeuwen, terwijl andere uit de zeventiende of achttiende eeuw komen. De wrakken geven inzicht in de scheepsbouw van die tijd en laten zien hoe belangrijk de Zuiderzee was voor de economie van Nederland.

Bij enkele vondsten werden ook gebruiksvoorwerpen gevonden, zoals aardewerk, metalen gereedschap en delen van de scheepsuitrusting. Zulke objecten vertellen archeologen meer over het leven aan boord en de handelsroutes die over het water liepen.

Een landschap dat voortdurend verandert

De archeologie rond Tollebeek laat zien hoe sterk het landschap in de loop van de tijd is veranderd. Waar nu rechte wegen, boerderijen en akkers liggen, was vroeger een uitgestrekt watergebied met eilanden, oeverwallen en vaarwegen.

Dankzij archeologisch onderzoek wordt het verborgen verleden van de Noordoostpolder steeds beter zichtbaar. De vondsten bij Tollebeek laten zien dat deze jonge polder eigenlijk een plek is met een lange en rijke geschiedenis, waarin prehistorische jagers, middeleeuwse schippers en moderne boeren allemaal hun sporen hebben achtergelaten.

Booronderzoek nabij Tollebeek door leden van AWN Flevoland